E-mail

verhalen van oorlog

Hoe?

Vorig jaar maart 2009 werd in Leiden het boek van Ruud de Koning gepresenteerd ‘Brieven van mijn vader Henk de Koning uit Duitsland en Tsjechië 1942 – 1945' over de periode dat zijn vader dwangarbeider was.

Mijn vader heeft zolang hij leefde en ik met hem, verhalen verteld over zijn tijd als dwangarbeider tijdens de tweede wereldoorlog in Berlijn en Raspenau. Hij moest voor de firma Bosch brandstofpompen testen op een geavanceerde proefbank. Deze pompen werden ingebouwd in vliegtuigmotoren. Zo'n beetje de hele luchtvloot van de Luftwaffen maakte gebruik van Bosch pompen. De fabricage was dus vitaal voor de Duitse oorlogsmachine.
Via mijn oom Gerrit is Ruud met mij in contact gekomen omdat de naam van mijn vader Henk Ribot in een van de brieven naar huis werd genoemd.
Nadien heb ik Ruud verder geholpen met het verzamelen van verhalen over de werkkampen in de tweede wereldoorlog.

Bij de meeste teruggekeerde dwangarbeiders kwamen pas véél later de koffers van zolder - meestal na de dood van de bezitter - en eenmaal geopend waren daar de foto's, de brieven, de aanzicht kaarten. Soms tot totale verrassing en stomme verbazing van de nabestaande.
Bij mijn vader ging de koffer direct bij zijn thuiskomst in de zomer van 1945 open. Om nooit meer dicht te gaan.
Geen brieven, wel veel verhalen en anecdotes. Bloedstollende en hilarische gebeurtenissen. Belevenissen waar hij uren over kon praten, verhalen die je nooit zou verzinnen Vaak zo absurd dat ze daardoor wel authentiek moesten zijn. Bij het vertellen verborg mijn vader niets. Puur realisme van de waanzin en het leven van dag tot dag. Om vooral te overleven.
Voor hem was het een manier om de spanningen van zich af te zetten. Praten, praten en nog eens praten tot diep in de nacht. Onbekend met het begrip poststress. Want dat was natuurlijk wel de verklaring voor dit gedrag.
Voor hem en zijn lotgenoten stonden geen rijen sociaal werkers of psychologen klaar, om zich weer aan te passen aan de gewone maatschappij die na de 1945 werd opgebouwd. Ze moesten het zelf maar uitzoeken, net als bijna iedereen na de oorlog.

Gelukkig heb ik altijd goed naar de verhalen van mijn vader geluisterd. En dat was bepaald geen opgave want mijn vader kon onderhoudend en met passie vertellen. Altijd waren er die verhalen uit Duitsland.
Zijn broer Gerrit Ribot heeft vanaf zijn thuiskomst in 45 als goed luisteraar en vriend bijna alles op zijn mentale hardeschijf vastgelegd. Een enorme bron van anecdotes en detailrijke vertellingen.

Waarom?

Er is relatief weinig bekend over de Nederlandse dwangarbeiders die tewerk werden gesteld in Duitsland en Tsjechië. Misschien omdat ze de verdenking hadden van collaboratie met de Duitsers. Onderduiken - wat de broer van mijn vader Jan wel heeft gedaan - was bij de eerste lichting onmogelijk. Men was nog gewoon te naïef om te beseffen wat er precies aan de hand was. Later werd er wel het één en ander georganiseerd door de illegaliteit. Want als de Nazi's je eenmaal in het systeem hadden zitten was ontsnappen niet zo eenvoudig.
Er is in ieder geval nooit veel aandacht voor geweest voor het lot van de dwangarbeiders.
En dat is eigelijk vreemd. Want hoewel de Nederlandse bevolking het nodige te stellen heeft gehad met de bezetter en dan vooral West-Nederland tijdens de hongerwinter. Hebben de dwangarbeiders de totale oorlog die Hitler zijn volk beloofde, letterlijk aan de lijve ondervonden. Bombardementen, honger, onderdrukking, ontberingen. Je kan dus wel degelijk spreken van echte oorlog slachtoffers.

In het geval van mijn vader en zijn lotgenoten ging het om een groep jonge mannen uit Leiden. Die meestal niet verder waren geweest zijn dan een korte kampeer vakantie in Zeist. Ze werden letterlijk in het diepe gegooid.
In de smerige poel van een totale oorlog. Verdrinken in de zinderende wereldstad Berlijn. Verloren ze zich in hun gevangenschap die weer allerlei mogelijkheden bood tot vrijheid. Waarbij alle vaste waarden uit hun bestaan werden weggespoeld. Door het geen ze zagen, deden en meemaakte.
Indrukken die de meeste voor de rest van hun leven hebben meegedragen. En hun leven ook blijvend bepaalde.

Het is merkwaardig dat de meeste verhalen van deze mensen nooit het grote publiek hebben bereikt. Terwijl zo'n verhaal soms tamelijk spectaculair genoemd mag worden. Wie zou kunnen bedenken dat tijdens de tweede wereldoorlog Nederlandse voetbal hooligans hebben rondgelopen in de straten van Berlijn. Pro Nederlandse leuzen scanderend en vaderlandse liederen zingend. Totale chaos veroorzakend waarbij het verkeer volledig ontregeld raakte. De SD en de Berlijnse politie stonden erbij en keken er naar. Er werd niet ingegrepen. Hoe bizar kan iets zijn?

Wat?

Inmiddels heb ik een dertig-tal losse verhalen die het leven beschrijven van mijn vader als dwangarbeider. In Berlijn bij de Dreilinden fabriek. In Raspenau Sudetenland en terug reis naar Nederland.Na de 'bevrijding' door de Russen.

Ook ben ik bezig met een serie verhalen over de mobilisatie en de legendarische slag om vliegveld Ypenburg.

Ik heb nog geen precieze uitwerking van het idee. Maar ik wil het verhaal en beeld combineren in een filmische setting. En ja, misschien wordt het wel gewoon een film.

Onderstaand een verslag van Ruud de Koning over mijn vader. Met de aansprekende titel:

trouw maar nooit, trouw maar nooit,

liefde is allemaal schijn

je kan maar beter een hele nacht

laveloos dronken zijn.